Da li je uništenje najvišeg vrha Vršačkih planina neminovno?
Namerama privatne kompanije ,,Wind park Samoš’’ da na 17.000 hektara između opština Kovačica i Alibunar izgradi vetropark sa 142 turbine zasmetao je meteorološki radarski centar ,,Samoš’’ oko kojeg se u krugu od 10 km ne smeju postavljati vetroturbine.
Kako investitor ne bi bio primoran da smanji kapacitete vetroparka, ili da svoj projekat realizuje na drugoj lokaciji, republičke i pokrajinske vlasti- rešile su da problem odnosno, radar doslovno premeste na vrh Vršačkih planina.
Činjenica da je Gudurički vrh lokalitet pod najstrožim režimom zaštite prirode nije mnogo zabrinula nadležne institucije. U veoma kratkom roku, na inicijativu Republičkog hidrometeorološkog zavoda, Vlada Republike Srbije zaključkom je odobrila izmeštanje radara na Gudurički vrh. Kako navodi Dragomir Ristanović iz RERI Pokrajinskom zavodu za zaštitu prirode ovo je bio sasvim dovoljan povod da mimo profesionalne etike i načela svoje struke, minimalnim korekcijama studije zaštite izuzme 8ha površine Guduričkog vrha iz najstrože zaštite. Ministartvo zaštite životne sredine objavilo je izmenjenu studiju na svom veb-sajtu čime je otklonjena glavna pretnja za izmeštanje radara.
Jedino što je preostalo, kako bi bila omogućena realizacija ovog projekta, jeste izmena Prostornog plana područja posebne namene za PIO “Vršačke planine”.
Nacrt pomenutih izmena oglašen je na javni uvid u skraćenom postupku koji traje svega 15 dana i ne uključuje rano učešće javnosti. Zapaženi su i brojni proceduralni propusti, nezakonitosti i nelogičnosti sadržine pomenutih izmena:
- Propratna dokumentacija plana nije objavljena uz oglas (Zaključak Vlade, Izveštaj RHMZ, Uslovi nadležnih institucija, Studija izvodljivosti dislokacije…)
- Uprkos smanjenju režima zaštite prirode, pojedini planirani radovi svakako nisu dozvoljeni (poput izgradnje rezervoara za naftu)
- Iako je prepoznato da će izgradnja radara visokog preko 35 m narušiti vizuelni identitet Vršačkog Brega i vizuru ka Vršačkoj kuli, ocenjeno je da taj problem može biti ,,rešen” odabirom dizajna i boje kupole.
- Iako se navodi da su za potrebe projekta razmatrane i druge lokacije nisu predstavljeni nikakvi podaci o tome, iako je to obaveza propisana Zakonom o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu.
Značaj problema koji preti realizacijom ovog projekta, uviđa se ne samo u oštrom otporu velikog broja organizacija, udruženja i građana Vršca i okoline, već i u činjenici da taj problem prevazilazi i političke barijere i podele. Tako su pored Ekološkog centra “Stanište” iz Vršca, Ekološkog pokreta “Padina” i predstavnika mreže ,,Pošumimo Vojvodinu’’ svoj glas protiv izgradnje radarskog centra podigli i predstavnici Gradske uprave grada Vršca, kao i Regulatorno telo za elektronske komunikacije i poštanske usluge (RATEL).
Ipak, Agencija za prostorno planiranje i urbanizam republike Srbije, još jednom je pokazala da se dometi zloupotrebe propisa u cilju ograničenja učešća javnosti mogu pomeriti. Po uzoru na prethodne kontroverzne provučene kroz redove javnosti pod velom hitnosti- ,,javna’’ sednica je odložena i premeštena u virtuelni prostor. Takva vest oglašena je u petak 3. oktobra, a javnosti je (suprotno zakonu) određen rok da se najkasnije do ponedeljka 6. oktobra pre, 15 časova mora prijaviti mejlom kako bi učešće bilo dozvoljeno.– ističe Ristanović i dodaje:
Poput elektronskih sednica održanih za prostorne planove projekata ,,EXPO Belgrade 2027” i ,,Beograd na vodi”, ona koja se juče održala za potrebe izgradnje radara na Guduričkom vrhu takođe, je propraćena brojnim tehničkim problemama i cenzurom učesnika. Time se ovaj pristup još jednom pokazao kao najbolji način da se kontroverzni projekti sprovedu ,,što bezbolnije” po nadležne organe i autore takvih planova.
Javno preduzeće ,,Zavod za urbanizam Vojvodine’’ odbacilo je gotovo svaku upućenu primedbu, često uz pomoć ,,nepristrasne i objektivne’’ komisije koja se podjednako odupirala kritikama javnosti.
Apelujemo na nadležne institucije da stopiraju preduzete aktivnosti, i ponište odluke donete u svrhu izgradnje radara na Gudurički vrh i ovom području vrate status prirodnog dobra u režimu zaštite I stepena.